Dünya bugün ekonomik krizi ve sanal ekonominin maliyetini konuşuyor. Türkiye ise sanal ekonomiye dayandırdığı sistemini sürdürebilmek için IMF ile pazarlık yürütüyor. Önümüzdeki sürece yönelik ciddi öngörülerde bulunmak zor. Buna karşın, önemli bir korumacılığın, üretim odaklı bir ekonominin öne çıkacağı, yani ekonominin ayaklarının yere basacağı kesin görülüyor.

Oysa istese de istemese de, dünyaya paralel Türkiye’de aynı kulvara girmek zorunda kalacak. Peki üretim odaklı bir ekonomi için neler yapılması gerekiyor? Bu konuda daha önce çözümün 1923’teki Milli Kalkınma Projesi’ni teknoloji ve finansman odaklı bir yapıyla güncelleştirmek gerektiğini ve yolunu aktarmıştım.

Eğer üretecekseniz ve büyük ekonomi olacaksanız, finansmanı göz ardı etmek olası değil. Ne var ki bugünkü yapısıyla Türk bankacılık sisteminin, böyle bir oluşumu desteklemesi de mümkün gözükmüyor. Öyleyse Türkiye bankacılık sistemini yeniden oluşturmalıdır. Peki ne yapılabilir?

Her şeyden once Türk bankacılığı gerçek rolüne büründürülmelidir. Bugünkü koşullarda ekonominin kendisi sanılan finans piyasalarının hükmü bitmiştir. Finansman tedarik eden kurumlar, gerçek hüviyetlerine yani araç olma hüviyetlerine çekilmelidir.

Bence işe, Türkiye’deki bankacılık sistemini üçe ayırarak başlamak şart. Mevduat bankacılığı, ihtisas bankacılığı ve yerel bankacılık… İşte sistem nasıl çalışacak sorusunun yanıtı:

Mevduat bankacılığı yapan kurumlar, vatandaşın tasarruflarını toplayarak, faaliyetlerini tüketiciye yönelik sürdürürler. Emlak, otomobil ve benzeri tüketici kredileri, kredi kartları pazarı gibi argümanlar mevduat bankacılığının sınırlı içinde olur.

İkinci grupta yer alan ihtisas bankacılığı ise kritik bir konu. Burada Halkbank ve Ziraat Bankası’nın özelleştirilmesinden vazgeçilmeli. Halkbank, esnaf ve sanatkâra yönelik, Ziraat Bankası da tarım sektörüne yönelik kredilendirmelerini sürdürmelidir.

İhtisas bankacılığı için gereken üçüncü aktör ise kurulacak Türkiye Teknoloji Bankası olmalıdır. TSKB, ülkede misyonunu tamamlamıştır. Bunun fesh edilerek Dünya Bankası’ndan gelen krediler bu bankaya yönlendirilmeli, uzun vadeli, patent odaklı krediler teknoloji yatırımlarına bu banka aracılığıyla kullandırılmalıdır. Ayrıca çıkarılacak tahvillerle bankanın finansmanı sağlanırken, halka arz şekliyle kamuoyunun hissedar olması temin edilmelidir.

Ar-Ge teşviklerinde ise bu bankaya sübvansiyon sağlanarak farklı bir model geliştirilebilir. Mevcut uygulamada, dünyadaki teknolojinin aynısını Türkiye’de üreten projeler Ar-Ge teşvikinden yararlanıyor. Bu uygulamaya şöyle ek bir madde konulabilir. “Geliştirilen teknoloji iki yıl ödemesiz olacaktır. Eğer firma iki yıl içinde teknolojiye artı değer katar ve dünyaya satılabilecek bir know how geliştirirse, kullandırılan kredi borcunu, sübvansiyonu sağlayan Türkiye Teknoloji Bankası’na getirisinden yüzde vererek ödeyecektir.” Bu yüzdeyi girmeyeceğim. Çünkü bu yüzde projenin çapına ve getirisene göre değişecektir.

İhtisas bankacılığında diğer iki aktör ise çevre bankası ile altın bankacılığıdır. Çevre fonlarının teminiyle oluşturulacak çevre bankasında, uluslararası ve tahvil yöntemiyle oluşturalacak finansman, enerji ve çevre teknolojilerinin gelişimini kredilendirmelidir. Altın bankacılığı ise altın mevduat hesabı kullanılarak yastık altı paranın ekonomiye kazandırılmasını sağlamalıdır. Bu banka da kuyum sektörüyle içiçe çalışacak bir yapıya oturtulabilir. Ayrıca altın borsası ve altın rafinerisi ile entegrasyonu temin edilmelidir.

Bankacılık sisteminin üçüncü ayağını ise yerel bankacılık oluşturacaktır. Bugün mevduat bankacılığıyla yerel üreticiyi desteklemek mümkün olmuyor. Zira bir ildeki işadamının kapasitesi ya da projesi bankanın şubedeki müdürü tarafından benimsense dahi, merkezce onaylanmayabilmektedir. Peki yerel bankacılık nasıl yapılacak?

Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği’nin çok ciddi bir finansman gücü var. Zaman zaman bu finansmanı üyelerinin kredilendirmesinde kullanan TOBB’a verilecek bankacılık yetkisi ile açılım sağlanabilir. Merkez TOBB, şubeler ise ildeki ticaret ve sanayi odaları olursa, ildeki şubeye projesiyle başvuran kobinin finansmanı sağlanabilir. İldeki başkan genel merkeze projeyi savunur.

Gelen projeler içinde desteklenecek olanlar oranında il, genel merkezden düşük faizli finansman kullanır. Kredinin ve proje gerçekleşmesinin takibinden ildeki başkan sorumlu olacaktır. Bir türlü hayata geçirilemeyen Kredi Garanti Fonu da teminat sistemiyle bu alana dahil edilebilir. TOBB, bu bankacılığı gerçekleştirirken, sanayicinin yurtdışında yatırımlarının yoğun olduğu bölgede de şubeler açmalıdır.

Denetim ise farklılaştırılabilir. Öğreğin mevduat bankacılığının denetimi BDDk’ya ait olurken, diğerlerinin denetimi içinde bürokrat, bağımsız denetçi ve uzmanların da bulunduğu oluşturalacak Denetim Kurulu’nca yapılabilir.

Bankacılık sisteminin dönüştürülmesine parallel teşvikler tamamen kaldırılmalıdır. Kaynaklar, bölgesel ve sektörel bazda ilgili banka tarafından proje odaklı kullanılmalıdır. En önemlisi vatandaşın Türkiye Teknoloji Bankası, yerel bankacılığı hisse oranında ortaklığı temin edilmelidir. Bu da ayrı bir finansman yaratacaktır.

Sistem kabaca böyle. Elbette kendi içinde çok ciddi detayları da var. Belki süreç içinde spesifik bazda onlara da gireriz. Ama işin temelinde Türkiye’nin katma değeri yüksek üretime geçmesi, teknoloji geliştirmesi ve ihraç etmesi olursa, kısa sure içinde ekonomiyi farklı bir noktaya taşımak da mümkün olur.

Elbette bunların yapılabilmesi için öncelikli şart, Türkiye’nin bankacılara kendilerinin ekonominin aslı değil, aracı olduğunu hatırlatmasıdır. Türkiye ya bu veya benzeri radikal bir değişimi gerçekleştirecek ya da kendi fabrikalarında işçi olarak çalışacaktır. Seçim Türkiye’nin…